akordy poboczne (cz. 3)

Kolejna próba zaprzyjaźnienia się z akordami pobocznymi. Dziś na warsztat weźmiemy tonacje minorowe i spróbujemy podsumować dotychczasowe rozważania.

 

Skalę minorową (moll) zwykło się uważać za całkowite przeciwieństwo skali durowej. I choć to ogromny skrót myślowy, skojarzenie to może pomóc okiełznać akordy poboczne pochodzenia minorowego.

Ich geneza jest taka sama, jak akordów majorowych, a jedyna różnica, jaką tu spotykamy, dotyczy nazewnictwa. Rozprawmy się z tym raz a porządnie!

 

odmiany minoru

Trzy odmiany gam molowych dają pięć wariantów akordów głównych:

Funkcje triady – jak wiadomo – stanowią punkt wyjścia w budowaniu i nazywaniu akordów pobocznych.

 

II i VII stopień w moll

Akordy II stopnia w pierwszej kolejności pochodzą od °S (= odmiana harmoniczna i naturalna), a dopiero na końcu od ⁺S (odmiana dorycka):

Ponieważ S i °S są identyczne w tonacjach jednoimiennych (np. C-dur i c-moll), również i trójdźwięki II stopnia (pochodne od S i °S) muszą być identyczne. Zmienia się tylko pierwszeństwo ich użycia. Oto porównanie:

Podobna zasada dotyczy trójdźwięków budowanych na VII stopniu:

Obie dominanty – D i °D – są identyczne w tonacjach jednoimiennych, dają więc tożsame akordy:

Do tej pory, między majorem i minorem, obserwujemy same podobieństwa.
Od teraz jednak trzeba będzie zwiększyć naszą czujność, bo wkraczamy na teren różnic.

 

III stopień w moll

Jak pamiętamy, toniki gam jednoimiennych (np. C-dur i c-moll) różnią się jednym dźwiękiem. Jest nim III stopień gamy. Budowane więc w majorze i minorze akordy na tym stopniu, będą nosiły inne nazwy.

Zwiększony akord III stopnia, chociaż ma dwa dźwięki wspólne z °T, oznaczamy wyłącznie jako D_III, bo wskazanie funkcji °T w żaden sposób nie wskazuje podwyższenia stopnia VII (dźwięku h):

Z trójdźwięku tego (D_III) można otrzymać stabilny tonalnie akord molowy – podwyższając chromatycznie jego prymę. Wprowadzamy tym samym dźwięk e pochodzący z innej tonacji: C-dur. Fakt podwyższenia wskazuje się skrótem „podw.” albo strzałką skierowaną w górę (III↑):

Porównanie akordów III stopnia budowanych w dur i moll pokazuje, że większość akordów nadal się powtarza, lecz noszą różne nazwy – unikalne dla tonacji, z której pochodzą. Głównym winowajcą jest tu dźwięk będący III stopniem gam, odróżniający ich toniki.

 

VI stopień w moll

Akord VI stopnia jest pokrewny °T lub °S. W odmianie doryckiej występuje w roli (funkcji) ⁺S, z którą ma dwa dźwięki wspólne. Powiazanie go z °T wymusza dodanie informacji o podwyższeniu VI stopnia (↑, „podw.”), ale odniesienie go do ⁺S wskazuje już, że VI stopień jest podwyższony:

Zwiększony trójdźwięk, pochodzący z odmiany doryckiej, może stać się akordem molowym, kiedy podwyższy się jego kwintę (III stopień gamy):

Porównanie akordów VI stopnia w majorze i minorze łudząco przypomina zestawienie dotyczące III stopnia: większość akordów pokrywa się, choć noszą różne – unikalne dla swej tonacji – nazwy:

 

podsumowanie

Poznaliśmy już wszystkie akordy, możliwe do zbudowania w gamach durowych i molowych (oraz ich odmianach). Poniżej znajduje się ich pełne sumaryczne zestawienie (kliknięcie w miniaturę daje obraz w powiększeniu):

W gruncie rzeczy materiał akordowy w tonacjach jednoimiennych jest identyczny. Jedyną różnicą są dysonansowe akordy III i VI stopnia oraz nazewnictwo tychże.

∴

Kluczem do opanowania tego działu jest:

1. biegła znajomość materiału dźwiękowego triady harmonicznej w odmianach,
2. świadomość, że tryb akordu pobocznego nie określa funkcji (ta zależy od funkcji głównej),
3. uwzględnianie w nazewnictwie stopni alterowanych (np. D_III podw.) itp.

Znajomość zagadnień teoretycznych jest zaledwie punktem wyjścia do realizacji harmonii w wymiarze praktycznym.

CDN…