teoria formy muzycznej (II)

Druga część prezentacji współczynników muzycznej formy.

Znając już różnicę między formą a gatunkiem, a także mając omówioną rolę motywu, spojrzymy dziś na nieco większe cząstki formalne: frazę i muzyczne zdanie.

Wszystkie te elementy tworzą budulec dzieła, a proporcje zachodzące między nimi definiują konkretny typ budowy utworu.

 

fraza

To większa od motywu, najmniejsza i logicznie zamknięta część myśli muzycznej.
Najprościej wyobrazić sobie frazę jako miejsce „wzięcia oddechu” w muzycznej narracji. Każdą frazę tworzy jeden lub kilka motywów.

Przykład frazy dwutaktowej:

 

Frazy mogą być motywicznie jednorodne lub różnorodne. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z powtarzaniem motywu (również z jego przekształcaniem), w drugim – z nagromadzeniem kilku motywów.

 

zdanie

Jego istota polega na wyraźnym zamknięciu mniejszego odcinka utworu.

Zdania muzyczne składają się z fraz. Biorąc pod uwagę ich treść muzyczną, wyróżniamy zdania:

• jednorodne = gdy II fraza powtarza I frazę w sposób doskonały, sekwencyjny lub wariacyjny,
• różnorodne = gdy frazy zbudowane są w oparciu o odmienny materiał motywiczny.

Przyzwyczajeni jesteśmy utworów o parzystej liczbie taktów, lecz warto wiedzieć, że zdanie może tworzyć układ nieparzystej liczby taktów (najprostszy przykład: piosenka Wlazł kotek na płotek)

Istnieją też takie zdania, które mają budowę ciągłą, to jest takie, w których nie ma podziału na frazy.

 

podsumowanie

Mając omówione motywy, frazy i zdania — elementarne współczynniki formy — możemy zająć się przedstawieniem dwóch podstawowych typów budowy utworów. W każdym z nich znajdziemy wspomniane współczynniki formy. Jednak wzajemne ich relacje oraz uporządkowanie będzie inne w utworze o budowie okresowej i  w utworze o budowie ewolucyjnej. Różnicom przyjrzymy się bliżej już niebawem.