dominanta nonowa (III)

Dominanta nonowa funkcjonuje jako akord z prymą (i bez kwinty) oraz jako czterodźwięk z kwintą (a pozbawiony prymy). W zależności od odmiany gamy, ta druga postać może zawierać nonę wielką (tzw. akord półzmniejszony) lub nonę małą (akord zmniejszony).

Ten ostatni będzie przedmiotem dzisiejszych dociekań…

 

akord z noną małą

Zawiera trzy dysonanse i stanowi najsilniejszy kontrast względem akordu majorowego lub minorowego (złożonych z samych konsonansów):

Usunięcie z akordu prymy zostawia pełną swobodę rozmieszczenia składników: nonę można umieścić w dowolnym głosie. Jak pamiętamy, umiejscowienie w D⁹ ₁   nony powyżej kwinty sprowadzało błąd równoległości. W przypadku akordu z noną małą sprawa przedstawia się podobnie, choć nieco mniej rygorystycznie.

Kwinta akordu tworzy z noną małą interwał kwinty zmniejszonej. Rozwiązanie na T z kwintą opadającą skutkuje równoległym następstwem kwint różnych rozmiarem. Większość harmonistów akceptuje taki stan rzeczy pod warunkiem, by następstwa nie tworzyły głosy skrajne (koniecznie zobacz ⇒ ten artykuł).

Jak więc z tą kwintą postąpić?

• Kwinta D^9(>) ₁  , w zależności od położenia względem nony, może rozwiązać się w górę lub w dół.
• Jeżeli kwinta D^9(>) ₁   znajduje się nad noną (tworząc z nią 4 lub 4<), ma całkowitą swobodę ruchu: może rozwiązać się zarówno o sekundę w górę jak i o sekundę w dół, lub nawet skokiem na kwintę ⁽º⁾T.
• Gdy kwinta D⁹ ₁   znajduje się pod noną tworząc z nią kwintę czystą, to rozwiązuje się o sekundę w górę na tercję ⁽º⁾T (w celu uniknięcia pochodu kwint równoległych). W akordzie tonicznym podwojona jest tercja.
• Kiedy kwinta D^9> ₁   znajduje się pod noną tworząc z nią kwintę zmniejszoną, to może rozwiązać się w dół, o ile kwint równoległych różnych rozmiarem nie utworzą głosy skrajne.

 

magia akordu zmniejszonego

D^9> ₁  jest tzw. czterodźwiękiem małotercjowym, czyli akordem złożonym wyłącznie z tercji małych.

Jest akordem bezpostaciowym, czyli takim, w którym każda postać (przewrót) brzmi identycznie.

W systemie dur-moll istnieją tylko trzy akordy małotercjowe różne brzmieniowo. Każdy inny przypadek jest przewrotem któregoś z nich:

D^9> ₁  posiada szereg odmian enharmonicznych, zależnie od tego, który dźwięk uzna się za jego tercję:

Jeden taki akord (oznaczony ★) można więc rozwiązać aż w ośmiu tonacjach – czterech tonacjach majorowych i jednoimiennych minorowych – uznając każdorazowo inny składnik za dźwięk prowadzący (jego tercję).

Ze względu na tę właściwość bywa często stosowany w procesie modulacji, czyli zmianie tonacji (o czym pisałem ⇒ w tym miejscu).