dominanata nonowa (II)

Poznaliśmy ostatnio dominantę nonową – dysonujący pięciodźwięk, pełniący ważną rolę harmoniczną. Aby móc go wykorzystać w czterogłosowym układzie, należy usunąć najmniej istotny składnik, którym jest kwinta. Powstała w ten sposób struktura posiada ograniczoną liczbę układów, co znacznie zawęża możliwości jego użycia.

Istnieją jednak jeszcze inne postaci akordu, którym to przyjrzymy się dzisiaj…

 

akord bez prymy

Na potrzeby układu czterogłosowego, z pięciodźwięku nonowego można usunąć prymę. Powstaje wówczas akord dysonujący, składający się z: tercji, kwinty, septymy i nony. Nosi nazwę dominanty nonowej bez prymy (w minorze z noną małą), którą oznacza się jako D^9(>) ₁  .

Funkcjonuje pod dwiema nazwami zwyczajowymi:

• jako czterodźwięk półzmniejszony (z jednym trytonem): D⁹ ₁   ,
• jako czterodźwięk zmniejszony (zawierający dwa trytony): D^9> ₁  .

Zajmiemy się na razie akordem z noną wielką.

 

rozmieszczenie składników

Nonę można teraz umieścić w dowolnym głosie. Współbrzmienie można więc oprzeć na tercji, kwincie, septymie oraz nonie, w związku z czym czterodźwięk występuje zawsze w przewrocie (postać zasadnicza – z powodu braku prymy – nie istnieje).

Usunięcie prymy (która dotychczas „paraliżowała” cały układ) sprawia, że akord posiada znacznie większą liczbę rozkładów składników. Dokładnie z tego samego względu dominanta nonowa bez prymy jest częściej stosowaną formą akordu.

Jak wynika z zamieszczonego przykładu, składniki D^9(>) ₁   rozwiązują się na ⁽º⁾T według zasad obowiązujących D⁷ i D^9(>).

Akord można stosować z kwintą w basie na mocnej części taktu (zob. takt drugi). Zakaz ten dotyczy wyłącznie trójdźwięków, dla których to II przewrót jest najsłabszą (najmniej charakterystyczną) postacią.

D^9(>) ₁   w IV przewrocie ma postać identyczną z D⁷ z opóźnieniem w basie prymy przez sekundę:

 

pułapki

Jakkolwiek wprowadzenie do akordu kwinty (w miejsce prymy) stwarza o wiele więcej możliwości jego użycia, składnik ten może generować problemy. Chodzi o wszelkie sytuacje, w których nona znajduje się powyżej kwinty.

Jak wiadomo, nona rozwiązuje się o sekundę ruchem opadającym. Kiedy nona jest WIELKA – i znajduje się wyżej, niż kwinta – tworzy z nią interwał kwinty czystej. Kwinta akordu nie może wówczas przejść o sekundę w dół, bo powstaną kwinty równoległe. W układzie jednak, w którym kwinta znajduje się powyżej nony, problem ów nie występuje.

Aby zaradzić równoległościom, kwintę akordu rozwiązuje się w górę: na tercję ⁽º⁾T. Składnik ten, tercja, zostaje podwojony. Pierwsza wynika z zasad rozwiązania trytonu (rozwiązanie septymy), druga zaś – aby uniknąć zabronionych następstw.

 

świat basu cyfrowanego

D^9(>) ₁   oznacza się jak czterodźwięk septymowy: