opis bibliograficzny:
tytuł: Interpretacja matematyczno-logiczna elementarnych pojęć harmonii funkcyjnej
autor: Marek Podhajski (1938-2026)
objętość: 229 s.
wydawca: Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna w Gdańsku
data i miejsce wydania: Gdańsk 1974
wprowadzenie
Książka jest dysertacją doktorską specjalisty w dziedzinie teorii muzyki, ze szczególnym uwzględnieniem harmonii. Napisana jest językiem fachowym, tj. matematyczno-logicznym i z tego właśnie względu byłaby „niestrawna” dla kogoś, kto nie znając harmonii (czy szerzej: teorii muzyki), liczyłby na szybkie zorientowanie się, „z czym się to je”. Autor nie tyle wykłada kurs przedmiotu, ile próbuje zinterpretować niektóre jego pojęcia, posługując się aparatem matematyki i logiki, a więc narzędziami służącymi do precyzyjnego opisu zależności zachodzących w systemie harmonii funkcyjnej.
omówienie
Sama praca podzielona jest na siedem rozdziałów, w których zawarte są najistotniejsze problemy:
- Wprowadzenie w problematykę
- Harmonia funkcyjna a matematyka i logika
- Podstawy systemu dedukcyjnego harmonii funkcyjnej
- Interpretacja matematyczno-logiczna terminów i aksjomatów swoistych systemu dedukcyjnego harmonii funkcyjnej
- Tezy systemu dedukcyjnego harmonii funkcyjnej i ich interpretacja matematyczno-logiczna
- Prawa i normy użycia akordów w konstrukcji muzycznej
- Uwagi końcowe
Już same tytuły rozdziałów pokazują, że nie mamy do czynienia z podręcznikiem, lecz z próbą sformalizowania istniejącego systemu harmonicznego.
Całości dopełnia obszerna bibliografia, wykaz tabel oraz indeks rzeczowy, który znacznie ułatwia poruszanie się po lekturze i lokalizowanie określonych zagadnień.
Spośród wymienionych wyżej rozdziałów, szczególne moje oczekiwania wiązały się z dwoma ostatnimi punktami, zwłaszcza że w słowie wstępnym autor wskazywał na cel niniejszej pracy: by uczynić proces dydaktyczny logicznym i dzięki odpowiednim układom treści – przystępnym dla uczniów.
Interesujące spostrzeżenia znalazłem nie tylko tam, ale już o wiele wcześniej – poczynając od KAPITALNEGO stwierdzenia, że:
poprzez przybliżenie najważniejszych etapów rozwoju harmonii, niezwykle trafne spostrzeżenia w odniesieniu do niezbyt doskonałego nazewnictwa i terminologii, doskonałe omówienie różnic między skalą, gamą i tonacją, przybliżenie problematyki konsonans – dysonans – asonans, wskazanie najważniejszych polskich prac teoretycznych z tego zakresu. Szczególnie interesujące dla polskiego czytelnika jest osadzenie tych rozważań w historii rodzimej teorii harmonii. Podhajski nie pomija wcześniejszych prób uporządkowania materiału, wskazując m.in. na znaczenie prac Jana Jarmusiewicza i Kazimierza Sikorskiego. Sięga również po ogólne, choć niezwykle aktualne wskazówki odnośnie do logizacji procesu dydaktycznego (pojęcie wprowadzone przez Jerzego Pelca).
werdykt
Praca jest niewątpliwie pouczająca, choć skupia się na zagadnieniach jedynie pośrednio związanych z praktycznym wykładem harmonii. Nie jest to podręcznik i nie należy oczekiwać od niej systematycznego kursu przedmiotu. Jest natomiast interesującą próbą odpowiedzi na pytanie, czy zasady rządzące harmonią funkcyjną można uporządkować w postaci spójnego systemu logicznego.
Podniesione uwagi, odnoszące się zwłaszcza do organizacji procesu dydaktycznego, zaskakują swoją aktualnością, mimo że od czasu publikacji minęło już pół wieku. Szczególnie interesująco przedstawia się zarysowany tu konflikt na linii instrumentaliści – teoretycy muzyki – spór, który należy chyba do gatunku never-ending story.
Nie jest to więc książka do nauki harmonii, lecz książka o tym, jak można ją porządkować i logicznie opisywać. I właśnie z tego względu warto po nią sięgnąć.