o relacjach wśród akordów

W trakcie nauki harmonii poznajemy różne akordy i sposoby ich łączenia. Pozostają one względem siebie w jakichś relacjach. Mówimy wtedy o łączeniu kwintowym czy sekundowym.

Co to oznacza? Czy stosowanie takich określeń w ogóle czemuś służy? Sprawdźmy!

 

krótkie wprowadzenie

Każda tonacja dysponuje zastępem akordów głównych i pobocznych. Jedne są ważniejsze od pozostałych (triada harmoniczna), inne – są zaledwie ich „odblaskiem” (substytutem), a jeszcze inne związane są z określoną odmianą majoru lub minoru. Wszystkie zaś pełnią różne FUNKCJE. Za pomocą właśnie funkcji definiujemy ich harmoniczne znaczenie: T, °S, D, czy °S_II↓.

Niezależnie od tego, jaką pełnią rolę, wszystkie pozostają w jakimś związku z toniką, która stanowi centrum, ośrodek tonacji. To właśnie w odniesieniu do niej akordy posiadają określony kontekst, który wskazujemy oznaczeniem funkcyjnym. Relacje te wyznacza interwał, jaki występuje między ich prymami.

 

relacje (i ich odmiany)

Systematyka harmoniczna wyróżnia stosunek pokrewieństwa oraz niepokrewieństwa, a definiuje go ilość dźwięków wspólnych. Do pierwszej grupy zaliczamy akordy w relacji prymy, tercji i kwinty; do drugiej – relację sekundową.

 

relacja sekundowa

To połączenia niepokrewne.
Akordy budowane są na sąsiednich stopniach i nie posiadają dźwięków wspólnych. Toteż przy łączeniu takich akordów należy prowadzić głosy ruchem przeciwnym, aby uniknąć zabronionych następstw (kwint i oktaw równoległych, ruchu o interwał zwiększony, itp.)

 

stosunek kwintowy

Należy do połączeń pokrewnych.
Reprezentują go funkcje główne – triada harmoniczna – maksymalnie oddalone od centrum tonalnego, czyli toniki. Akordy takie mają po jednym dźwięku wspólnym.

Relację tę, zwłaszcza dominantowo-toniczną, mogą reprezentować również inne pary akordów, zestawione na podobieństwo trójdźwięków stopni V-I. Mówimy wtedy o dominantach pozornych (i pozornych tonikach), które tworzą sekwencje (progresje):

 

relacja tercjowa

Cechuje ją występowanie dwóch dźwięków wspólnych między akordami i jest to najsilniejszy między nimi związek. Z tego względu trójdźwięki leżące w relacji tercji małej od funkcji głównej stanowią dla nich akordy zastępcze (paralele).

Przykład drugi ilustruje płynne następstwo (łączenie) wszystkich akordów głównych i pobocznych w danej tonacji.

 

stosunek prymy

To akordy jednoimienne: mają dwa dźwięki wspólne i różnią się wyłącznie trybem.
Relacja prymy zachodzi również między akordami spoza danej tonacji, jeśli pryma będzie w nich chromatycznie zmieniona.

 

epilog

Na początkowym etapie nauki harmonii poznajemy przede wszystkim łączenie akordów w stosunku kwinty i sekundy. Wynika to z faktu, że w tych relacjach występują funkcje triady harmonicznej. Są one podstawowym i wystarczającym środkiem do zharmonizowania jakiejkolwiek melodii.

Kto więc zna choćby podstawowe zasady łączenia, bez problemu połączy inne – być może niepoznane jeszcze w trakcie nauki akordy – które funkcjonują w tej samej relacji. Porównajmy jedno z podstawowych połączeń: S-D  oraz inne zestawienia akordów sąsiednich stopni:

 

A stąd już bliska droga do praktycznego użycia akordów podobnie łączonych, przyjemnie brzmiących, jak choćby niniejsza kadencja archaizująca:

Inspirujących poszukiwań więc!
 😉