akordy seksty zwiększonej (I)

Akord seksty zwiększonej — czym jest i skąd się wziął?
To pytanie, na które odpowiedź nie przychodzi zbyt łatwo.
Akord włoski, francuski, niemiecki, australijski —
to pojęcia, które mogą nie nasuwać żadnych skojarzeń…

Zapraszam na cykl artykułów poświęconych fascynującemu światu specyficznych akordów alterowanych!

 

Ponieważ akordy: włoski, francuski, niemiecki i australijski należą do świata akordów alterowanych, zanim spróbujemy wniknąć w harmoniczną istotę, konieczne wydaje się przypomnienie fundamentalnych faktów dotyczących zjawiska alteracji.

 

o alteracji

Alteracją (alter = drugi, inny) są wszelkie zmiany chromatyczne wprowadzone do akordów. Ich skutkiem jest wzbogacenie brzmienia konstrukcji. Zmiany te zacieśniają również związek z następną funkcją poprzez nadanie poszczególnym składnikom określonego kierunku rozwiązania. Mogą być użyte jako środek kolorystyczny, lecz bardzo często wiążą się z modulacją chromatyczną, którą przedstawiłem → tutaj.

Alterować można jeden, dwa lub wszystkie składniki akordu.
Z reguły nie dwoi się składnika alterowanego, gdyż ma on ściśle określony kierunek rozwiązania (podwyższenie – w górę, obniżenie – w dół), co może sprowadzić błąd równoległości.

Zdwojenie składnika, który ma być zmieniony chromatycznie, w pewnym sensie wymusza dysalterację – czyli jednoczesne podwyższenie i obniżenie tego samego (zdwojonego) dźwięku. Realteracja to powrót do dźwięku niealterowanego.

 

rodzaje alteracji

Wyróżnia się alteracje:

• pozorne = w wyniku wprowadzonych zmian powstaje akord, który jest akordem niealterowanym w innej tonacji; to inaczej zmiana trybu akordu, np. ○ → <
• rzeczywiste = tworzą zupełnie nowe akordy, w których nie można określić trybu

• niemodulujące = mimo wprowadzonych zmian, akordy pozostają w tej samej tonacji
• modulujące = skutkiem alteracji jest wyjście poza ramy tonacji

 

gdzie stosuje się alteracje?

Alteracjom podlegają stopnie:

	w majorze:	w minorze:
podwyższyć można stopnie:	I, II, IV, V, VI	I, III, IV
obniżyć można stopnie:	II, III, V, VII	II, IV, V
najczęstsze alteracje: (kolejność nieprzypadkowa)	IV↑, II↑, II↓, II↑+IV↑, II↓+IV↑	IV↑, IV↓, II↓, II↓+IV↓, II↓+IV↑

 

akordy 6+

geneza

Biorąc pod uwagę zarówno tonacje durowe, jak i molowe, najczęściej podwyższa się IV stopień oraz obniża się II. Te dwie alteracje dały podstawę akordom z sekstą zwiększoną.

Idąc dalej, IV stopień zawiera się w (moll)subdominancie, a stopień II – w dominancie. Funkcje te są ściśle powiązane z omawianym typem współbrzmień.

 

budowa

Akordy te mogą być rozbudowane analogicznie do swych podstawowych postaci: do °S można dodać sekstę lub septymę, a alterowany akord V stopnia może pełnić funkcję D⁷ lub D^9(>). Wszystkie wspomniane przed chwilą formy doczekały się już drobiazgowego omówienia, które można znaleźć w dziale KONTEKSTY.

 

odmiany

Jako że alteracjom częściej podlega IV stopień, wyróżnia się kilka odmian akordów ze zwiększoną sekstą – wszystkie pochodzą od alterowanej moll-subdominanty. Sugerując się charakterystycznym brzmieniem, anglojęzyczna literatura nadał im nazwy: akord włoski, akord francuski i akord niemiecki. Nazwy te, choć sugerują jakieś powiązanie geograficzne, nie mają w gruncie rzeczy takiego znaczenia:

The geography is meaningless, but the names are convenient
and are in very wide use; learn them.

(Kwestia geograficzna jest tu nieistotna, ale nazwy są wygodne
i powszechnie stosowane; naucz się ich.)

(E. Aldwell, C. Schachter, A. Cadwallader, Harmony and Voice Leading, Boston 2011, s. 562)

Współbrzmienia te zawierają dźwięki zmienione chromatycznie, a więc o określonym kierunku rozwiązania. Są to analogi dźwięków prowadzących. Odpowiednie ich poprowadzenie warunkuje prawidłowość rozwiązania.

W zestawie tym, jedynie akord włoski (It⁶⁺) jest trójdźwiękiem. Akordy francuski (Fr⁶⁺) i niemiecki (Ger⁶⁺) to czterodźwięki.

Każdy z nich – w unikalny dla siebie sposób – wprowadza napięcie harmoniczne, a tym samym wzbogaca paletę barw muzycznych.

Symbol 6+ pojawiający się przy ich nazwach to nic innego, jak seksta zwiększona, wyrażona językiem basso continuo. (przypomnijmy: podwyższenie wskazuje odpowiedni znak chromatyczny, przekreślenie cyfry bądź dodanie plusa). Akordy zwiększonej seksty opisano w anglojęzycznej literaturze harmonicznej, a ta – dla wyrażenia współbrzmień – posługuje się Roman numerals, a ich przewroty wyraża symbolami b.c. (zobacz artykuł → o oznaczeniach akordów)

W cyklu kolejnych wpisów wkroczymy w kosmopolityczny świat akordów alterowanych.