Znamy już elementy dzieła muzycznego oraz współczynniki formy muzycznej. Możemy więc zabrać się za omówienie pierwszego z dwóch podstawowych typów budowy utworów muzycznych – budowy okresowej.
wprowadzenie
Motywy, frazy i zdania – a więc współczynniki formy – mogą mieć różną budowę, a co za tym idzie: długość. Jest ona uzależniona od wielu czynników. Do takich zaliczyć można: czas trwania utworu, jego przeznaczenie, jego formę, a także inwencję kompozytora. Porównanie więc dwóch dzieł, nawet tego samego twórcy, zazwyczaj ukaże więcej różnic, niż podobieństw.
Istnieją jednak takie utwory, w których poszczególne frazy i zdania wykazują pewną regularność. Przejawia się ona w długości odcinków muzycznych, czyli ilości taktów. Kiedy więc poszczególne myśli wykazują proporcje, mamy do czynienia z budową okresową. Dotyczy głównie muzyki pisanej w systemie dur-moll i utrzymanej w fakturze homofonicznej.
Formy okresowe mogą być jednoczęściowe (gdy stwierdza się oparcie na jednym okresie muzycznym) i wieloczęściowe (złożone z połączonych w grupy kilku okresów muzycznych). Wśród najbardziej popularnych wymienić można trzyczęściową formę ABA.
meritum
Co podkreśliłem wcześniej, jesteśmy przyzwyczajeni do binarnego, tj. dwójkowego postrzegania rzeczywistości. I trudno z tym dyskutować, skoro to najprostszy przykład obserwowanego wszędzie pluralizmu.
Okres muzyczny składa się z dwóch zdań, tzw. poprzednika (oznaczenie: P) i następnika (symbol: N). Te zaś powstały z drobniejszych cząstek, tj. motywów oraz fraz. Wspomniane nazwy – poprzednik i następnik – nie tylko wskazują na ich miejsce w konstrukcji, ale także wyjaśniają ich znaczenie. Poprzednik jest miejscem nagromadzenia napięcia, a następnik – jego rozładowania. Działa tu więc analogiczna zasada, jaką obserwujemy w budowie motywów: arsis i thesis.
Świat muzyki, choć dysponuje stosunkowo skromną ilością dźwięków, oferuje nieskończenie wiele możliwości ich użycia. Sposobów więc budowania i rozładowywania napięcia istnieje wiele. Przedstawmy najpopularniejsze:
(kumulacja napięcia) | (rozładowanie napięcia) |
|---|---|
∴
ze względu na CHARAKTER materiału motywicznego wyróżniamy:
- okres odpowiadający
N powtarza P: prawie dokładnie, sekwencyjnie lub wariacyjnie,

- okres uzupełniający
P i N są różne pod względem motywicznym,

- okres okrężny
N wprowadza nowy materiał motywiczny, w zakończeniu nawiązując do P.

ze względu na ROZMIARY można wyróżnić:
- okres mały (zwykle 8 taktów),
- okres wielki (zwykle 16 taktów).
pod względem PROPORCJI rozmiarowych wyszczególniamy:
- okres symetryczny: oba zdania są równej długości,
- okres asymetryczny (lub modyfikowany), w którym P i N mają różną ilość taktów.

Stwierdzenie braku proporcji w zdaniu musi zawierać wskazanie przyczyny powstałem asymetrii. Może to być:
- powtórzenie następnika: P N N,
- powtórzenie końcówki następnika: P N kN ,
- dłuższa myśl muzyczna następnika: P < N.
Dany okres muzyczny może reprezentować kilka różnych rodzajów.
podsumowanie
- Budowa okresowa to budowa regularna, symetryczna.
- Odstępstwa od proporcji odcinków należą do sytuacji wyjątkowych.
- Poszczególne zdania mają zazwyczaj 4 takty.
- Utwór o budowie okresowej przypomina ścianę wzniesioną z bloczków identycznych rozmiarów.

