wPunkt!: 1 układ głosów

Pierwsza odsłona nowej serii: wPunkt!
Omówimy kwestię układu głosów w opracowaniu harmonicznym.

w teorii

Pojęcie „układ” dotyczy odległości między sąsiadującą parą głosów.
W nauce harmonii wyróżniamy przede wszystkim układ skupiony i rozległy.

Zgodnie z definicją, układ skupiony występuje wtedy, gdy między sopranem i altem oraz altem i tenorem nie przekraczają kwarty. Innymi słowy: akord zbudowany jest w taki sposób, że w trzech górnych głosach występują kolejno następujące po sobie dźwięki akordu. Z kolei układ rozległy zachodzi wtedy, gdy w trzech głosach górnych zanotowano co drugi dźwięk tworzący trójdźwięk. Odległość między parą głosów zwiększa się do seksty.

Operowanie akordami w przewrotach wprowadza układ mieszany. W tym przypadku zasada przypisania trzem głosom górnym najbliższego lub co drugiego składnika trójdźwięku traci znaczenie. Kilka przykładów:

 

w praktyce

W harmonizowaniu wybór układu za każdym razem zależy od ukształtowania melodii. Należy więc zawsze kierować się zdrowym rozsądkiem i logiką.

Za ogólną zasadę można przyjąć, że układ skupiony wybieramy wtedy, gdy melodia rozpoczyna się w oktawie razkreślnej. Jeśli natomiast melodia rozwija się w oktawie dwukreślnej, bardziej wskazany jest układ rozległy.

Nie jest to jednak żelazna reguła: wszystko zależy, powtórzmy, od przebiegu konkretnej melodii.