wPunkt!: 3 dwojenie składników

logo serii wPunkt!Dwojenie składników akordu.
Jakie są zasady dwojenia? Z czego wynikają? Jak to ogarnąć?

Zapraszam na trzecią odsłonę nowej serii wPunkt!

 

cel dwojenia

Z dwojeniem któregoś składnika akordu mamy do czynienia wtedy, kiedy w układzie czterogłosowym chcemy zapisać jakiś trójdźwięk. Współbrzmienie takie wymusza zdwojenie jednego z dźwięków akordu.

składniki akordu

Każdy dźwięk należący do akordu pełni konkretną rolę (= żaden nie jest „przypadkowy”). Zagadnieniu poświęciłem już kilka zdań przy okazji omawiania → przewrotów, dokąd odsyłam zainteresowanych. My zaś powtórzmy wszystkie prawidła.

 

zasady dwojenia

TRÓJDŹWIĘKI

Postać zasadnicza.
Tu dwoimy przede wszystkim 1 (fundament akordu), rzadziej (wyjątkowo) – 5 akordu. Tercji nie dwoi się, gdyż będąc dźwiękiem prowadzącym, może sprowadzić błąd równoległości.

I przewrót.
Dwoimy albo 1, albo 5 (co wygodniej). Wyjątkowo można zdwoić 3: kiedy bas lub sopran realizuje melodię „po trójdźwięku”, a w pozostałych głosach trwa tenże trójdźwięk:

II przewrót.
Dwoimy przede wszystkim 5, rzadziej 1. Dwojenie 3 – w drodze wyjątku (zob. przykład graficzny powyżej).

 

CZTERODŹWIĘKI

Generalnie brak zdwojeń: każdy głos opracowania zawiera inny składnik akordu.

Dominanta septymowa.
W akordzie niepełnym można podwoić 1 i usuwając 5. Dzięki temu w rozwiązaniu otrzymamy pełny akord toniczny.

rozwiązanie D7 niepełnej

Dominanta septymowa bez prymy.
Jest trójdźwiękiem. Dwojeniu podlega centralny składnik akordu, czyli 5. Ma ona bowiem neutralny charakter (podczas gdy 3 i 7 tworzą tryton o ściśle określonym kierunku rozwiązania).
Niektórzy dopuszczają zdwojenie 7, lecz wymaga to dużej ostrożności w rozwiązaniu i brzmi dużo gorzej, niż z podwojoną 5.

Dominanta nonowa.
To pięciodźwięk, z którego usuwa się 5 lub 1. W obu przypadkach żaden składnik nie pozostaje zdwojony.

 

DŹWIĘKI OBCE

Wykorzystując dźwięki obce (czyli akordy o zaburzonej budowie i brzmieniu) najlepiej zdwoić 1, co zapewnia stabilność brzmieniową. Ogólna zaś zasada mówi, że nie dwoi się składnika, który jest/będzie zastąpiony dźwiękiem obcym.

 

AKORDY POBOCZNE

Dwie możliwości interpretacji takich współbrzmień:

  1. jako akordy zastępcze (czyli: zamiast funkcji głównej), albo
  2. jako akordy samodzielne (odrębna jednostka kolorystyczna).

W akordach zastępczych dwoimy 1 funkcji głównej, którą najczęściej jest 3 akordu pobocznego (zależność zaznaczona w nutach kolorem niebieskim). Podkreślając zaś ich odrębność, stosujemy zasady (i wyjątki) dotyczące trójdźwięków.

funkcje główne oraz ich pochodne: akordy poboczne

 

WSZELKIE INNE WSPÓŁBRZMIENIA

Należy rozpatrywać przez porównanie względem omówionych dotąd akordów.

 

podsumowanie

Ujęcie tabelaryczne ilustruje zasady bez zbędnego owijania w bawełnę:

postać akordu:
dwojeniu podlega:
wyjątkowo dopuszcza się: *
postać zasadnicza:
pryma
kwinta
I przewrót:
pryma lub kwinta
tercja (gdy pochód S lub B tworzy trójdźwięk)
II przewrót:
kwinta
pryma
D7 (z prymą):
- - -
zdwoić prymę i usunąć kwintę
D7 (bez prymy):
kwinta
septyma
D9:
- - -
- - -
akordy
poboczne:
tercja (w akordzie zastępczym)
pryma (w akordzie samodzielnym)
kwinta
A6, A7, A9:
- - -
- - -
* jako zasadę należy przyjąć, że NIE DWOI SIĘ składnika, który jest dźwiękiem prowadzącym
lub posiada taki charakter (np. dźwięki alterowane - mające określony kierunek rozwiązania)

Trzeba pamiętać, że w harmonii nadrzędne znaczenie ma logika i wygoda prowadzenia głosów, która – w uzasadnionych przypadkach – może usprawiedliwić przekroczenie ogólnych reguł. Podobnie jak w życiu, każdy przypadek należy rozpatrzeć indywidualnie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *