2022: rok jubileuszowy

Abstrahując od tragicznych wydarzeń politycznych, rok 2022 jest rokiem szczególnym: wiąże się bowiem z podwójnym okrągłym jubileuszem.
W 1722 roku – a więc dokładnie 300 lat temu – powstały dwa niezależne od siebie dzieła, które całkowicie zmieniły oblicze muzyki europejskiej; to:

• Traité de l’harmonie réduite à ses principes naturels J.Ph. Rameau
• Das Wohltemperierte Klavier (pierwszy tom) J.S. Bacha

piękna rocznica, przy której nawet najuroczystsze Sto lat! brzmi jakoś mizernie…

 

Das Wohltemperierte Klavier

Epokowe dzieło Bacha stanowi cykl dwudziestu czterech klawesynowych preludiów i fug, ułożonych chromatycznie we wszystkich tonacjach.

Zgodnie z tytułem, kompozytor wykorzystał zupełną nowość tamtych czasów – strój równomiernie temperowany. Polegał on na celowym niedostrojeniu każdego interwału kwinty. Dzięki temu uśredniono różnice między półtonami, otwierając drzwi zjawisku enharmonii: i tak oto dziś każdy dźwięk możemy „bezkarnie” nazwać na trzy różne sposoby (jedyny wyjątek: gis ≅ as).

Das Wohltemperierte Klavier przyczyniło się do popularyzacji eksperymentalnego wówczas stroju.

Zainteresowanych tematem odsyłam do wyczerpującej publikacji Marka Pilcha i Marka Toporowskiego Dawne temperacje. Podstawy akustyczne i praktyczne wykorzystanie, z którą można zapoznać się w całości klikając ⇒ w ten link.

 

Traité de l’harmonie

Traktat o harmonii stał się fundamentem nowego języka muzycznego, a twórcą nauki (zasad) harmonii stał się jego autor, Jean Philippe Rameau (1683-1764). Podstawę systemu upatrywał w tercjowej budowie akordów i jako pierwszy opisał zależności funkcyjne występujące między akordami danej tonacji. Najważniejsze punkty teorii Rameau streszczają się w sześciu założeniach:

1. Wszystkie akordy tonacji pozostają w zależności od T.
2. Podstawą konstrukcji harmonicznej jest triada – T, S, D – czyli kadencja;
   wszystkie inne akordy można sprowadzić do jednego z tych akordów triady.
3. Kadencja zwodnicza wymaga zdwojenia tercji w T_VI, gdyż ma znaczenie T.
4. Trójdźwięki ulegają przewrotom, które mimo tego zachowują swe funkcje.
5. Między melodią a harmonią istnieje ścisły związek.
6. S przybiera formę dysonansową przez dodanie seksty (= „akord Rameau”).

∴

W pierwszym kwartale bieżącego roku – dokładnie w trzechsetną rocznicę – ukazała się książka dr hab. Miłosza Aleksandrowicza, będąca tłumaczeniem
III i IV księgi traktatu francuskiego teoretyka (część I ukazała się w 2014 r.).

Jest to mój najnowszy nabytek, w znaczący sposób wzbogacający mą harmoniczną biblioteczkę,
którego recenzji można spodziewać się niebawem…