
Abstrahując od tragicznych wydarzeń politycznych, rok 2022 jest rokiem szczególnym: wiąże się bowiem z podwójnym okrągłym jubileuszem.
W 1722 roku – a więc dokładnie 300 lat temu – powstały dwa niezależne od siebie dzieła, które całkowicie zmieniły oblicze muzyki europejskiej; to:
- Traité de l’harmonie réduite à ses principes naturels J.Ph. Rameau
- Das Wohltemperierte Klavier (pierwszy tom) J.S. Bacha
piękna rocznica, przy której nawet najuroczystsze Sto lat! brzmi jakoś mizernie…
Das Wohltemperierte Klavier

Epokowe dzieło Bacha stanowi cykl dwudziestu czterech klawesynowych preludiów i fug, ułożonych chromatycznie we wszystkich tonacjach.
Zgodnie z tytułem, kompozytor wykorzystał zupełną nowość tamtych czasów – strój równomiernie temperowany. Polegał on na celowym niedostrojeniu każdego interwału kwinty. Dzięki temu uśredniono różnice między półtonami, otwierając drzwi zjawisku enharmonii: i tak oto dziś każdy dźwięk możemy „bezkarnie” nazwać na trzy różne sposoby (jedyny wyjątek: gis ≅ as).
Das Wohltemperierte Klavier przyczyniło się do popularyzacji eksperymentalnego wówczas stroju.
Zainteresowanych tematem odsyłam do wyczerpującej publikacji Marka Pilcha i Marka Toporowskiego Dawne temperacje. Podstawy akustyczne i praktyczne wykorzystanie, z którą można zapoznać się w całości klikając → w ten link.
Traité de l’harmonie

Traktat o harmonii stał się fundamentem nowego języka muzycznego, a twórcą nauki (zasad) harmonii stał się jego autor, Jean Philippe Rameau (1683-1764). Podstawę systemu upatrywał w tercjowej budowie akordów i jako pierwszy opisał zależności funkcyjne występujące między akordami danej tonacji. Najważniejsze punkty teorii Rameau streszczają się w sześciu założeniach:
- Wszystkie akordy tonacji pozostają w zależności od T.
- Podstawą konstrukcji harmonicznej jest triada – T, S, D – czyli kadencja;
wszystkie inne akordy można sprowadzić do jednego z tych akordów triady. - Kadencja zwodnicza wymaga zdwojenia tercji w TVI, gdyż ma znaczenie T.
- Trójdźwięki ulegają przewrotom, które mimo tego zachowują swe funkcje.
- Między melodią a harmonią istnieje ścisły związek.
- S przybiera formę dysonansową przez dodanie seksty (= „akord Rameau”).
∴
W pierwszym kwartale bieżącego roku – dokładnie w trzechsetną rocznicę – ukazała się książka dr hab. Miłosza Aleksandrowicza, będąca tłumaczeniem
III i IV księgi traktatu francuskiego teoretyka (część I ukazała się w 2014 r.).
Jest to mój najnowszy nabytek, w znaczący sposób wzbogacający mą harmoniczną biblioteczkę,
którego recenzji można spodziewać się niebawem…
