wPunkt!: 3 dwojenie składników

Dwojenie składników akordu.
Jakie są zasady dwojenia? Z czego wynikają? Jak to ogarnąć?

Zapraszam na trzecią odsłonę nowej serii wPunkt!

 

cel dwojenia

Z dwojeniem któregoś składnika akordu mamy do czynienia wtedy, kiedy w układzie czterogłosowym chcemy zapisać jakiś trójdźwięk. Współbrzmienie takie wymusza zdwojenie jednego z dźwięków akordu.

Każdy dźwięk należący do akordu pełni konkretną rolę (= żaden nie jest „przypadkowy”). Zagadnieniu poświęciłem już kilka zdań przy okazji omawiania ⇒ przewrotów, dokąd odsyłam zainteresowanych. My zaś powtórzmy wszystkie prawidła.

 

zasady dwojenia

TRÓJDŹWIĘKI

Postać zasadnicza.
Tu dwoimy przede wszystkim 1 (fundament akordu), rzadziej (wyjątkowo) – 5 akordu. Tercji nie dwoi się, gdyż będąc dźwiękiem prowadzącym, może sprowadzić błąd równoległości.

I przewrót.
Dwoimy albo 1, albo 5 (co wygodniej). Wyjątkowo można zdwoić 3: kiedy bas lub sopran realizuje melodię „po trójdźwięku”, a w pozostałych głosach trwa tenże trójdźwięk:

II przewrót.
Dwoimy przede wszystkim 5, rzadziej 1. Dwojenie 3 – w drodze wyjątku (zob. przykład graficzny powyżej).

 

CZTERODŹWIĘKI

Generalnie brak zdwojeń: każdy głos opracowania zawiera inny składnik akordu.

Dominanta septymowa.
W akordzie niepełnym można podwoić 1 i usuwając 5. Dzięki temu w rozwiązaniu otrzymamy pełny akord toniczny.

Dominanta septymowa bez prymy.
Jest trójdźwiękiem. Dwojeniu podlega centralny składnik akordu, czyli 5. Ma ona bowiem neutralny charakter (podczas gdy 3 i 7 tworzą tryton o ściśle określonym kierunku rozwiązania).
Niektórzy dopuszczają zdwojenie 7, lecz wymaga to dużej ostrożności w rozwiązaniu i brzmi dużo gorzej, niż z podwojoną 5.

Dominanta nonowa.
To pięciodźwięk, z którego usuwa się 5 lub 1. W obu przypadkach żaden składnik nie pozostaje zdwojony.

 

DŹWIĘKI OBCE

Wykorzystując dźwięki obce (czyli akordy o zaburzonej budowie i brzmieniu) najlepiej zdwoić 1, co zapewnia stabilność brzmieniową. Ogólna zaś zasada mówi, że nie dwoi się składnika, który jest/będzie zastąpiony dźwiękiem obcym.

 

AKORDY POBOCZNE

Dwie możliwości interpretacji takich współbrzmień:

1. jako akordy zastępcze (czyli: zamiast funkcji głównej), albo
2. jako akordy samodzielne (odrębna jednostka kolorystyczna).

W akordach zastępczych dwoimy 1 funkcji głównej, którą najczęściej jest 3 akordu pobocznego (zależność zaznaczona w nutach kolorem niebieskim). Podkreślając zaś ich odrębność, stosujemy zasady (i wyjątki) dotyczące trójdźwięków.

 

WSZELKIE INNE WSPÓŁBRZMIENIA

Należy rozpatrywać przez porównanie względem omówionych dotąd akordów.

 

podsumowanie

Ujęcie tabelaryczne ilustruje zasady bez zbędnego owijania w bawełnę:

postać akordu:	dwojeniu podlega:	wyjątkowo dopuszcza się: *
postać zasadnicza:	pryma	kwinta
I przewrót:	pryma lub kwinta	tercja (gdy pochód S lub B tworzy trójdźwięk)
II przewrót:	kwinta	pryma
D7 (z prymą):	- - -	zdwoić prymę i usunąć kwintę
D7 (bez prymy):	kwinta	septyma
D9:	- - -	- - -
akordy poboczne:	tercja (w akordzie zastępczym) pryma (w akordzie samodzielnym)	kwinta
A6, A7, A9:	- - -	- - -
* jako zasadę należy przyjąć, że NIE DWOI SIĘ składnika, który jest dźwiękiem prowadzącym lub posiada taki charakter (np. dźwięki alterowane - mające określony kierunek rozwiązania)

Trzeba pamiętać, że w harmonii nadrzędne znaczenie ma logika i wygoda prowadzenia głosów, która – w uzasadnionych przypadkach – może usprawiedliwić przekroczenie ogólnych reguł. Podobnie jak w życiu, każdy przypadek należy rozpatrzeć indywidualnie.