modulacja ks. J. Jarmusiewicza

Dziś szybki strzał i łakomy kąsek w jednym!

Przyjrzymy się ciekawej propozycji modulacji chromatycznej.

Autorem jest ks. Jan Jarmusiewicz, żyjący na przełomie XVIII i XIX w.

 

o autorze

Jan Jarmusiewicz (1781-1844) to postać nader interesująca.
Był wszak księdzem, poetą, artystą-malarzem, wynalazcą oraz muzykiem. Zwłaszcza ostatnia gałąź zainteresowań prowadzi do fascynujących faktów — jako że jest on jednym z pierwszych polskich teoretyków, który w książce przedstawił swoją wizję filozofii muzyki.

Dzieło jego życia omówiono w następujących publikacjach, które w swoim czasie doczekają się stosownego omówienia (trzecia pozycja nie jest ściśle powiązana z teorią muzyki):

1. Czesław Karol Zawiejski, Teoria harmonii ks. Jana Jarmusiewicza (1781-1844) na tle ówczesnej epoki, Gdańsk 1986
2. Marek Podhajski, ‘Nowy System Muzyki’ x. Jana Jarmusiewicza w perspektywie polskich prac z harmonii XIX wieku, Gdańsk 1992
3. Krzysztof Haptaś, Ksiądz Jan Jarmusiewicz (1781-1844), Zaczernie 2017

 

o modulacji

W swoim podręczniku Nowy system muzyki ks. Jarmusiewicz przedstawił propozycję ciekawej modulacji chromatycznej:

1. Wybieramy dwie dowolne tonacje,
2. Na prymie T tonacji docelowej budujemy czterodźwięk zmniejszony w układzie skupionym,
3. Czterodźwięk ów łączymy jak najpłynniej z T lub innym akordem tonacji wyjściowej (najlepiej z zachowaniem jak największej liczby dźwięków wspólnych).
4. Czterodźwięk musi być oparty na czwartym składniku (w basie: nona D^9> ₁  , septyma D_VII⁷), który następnie obniżamy o półton chromatyczny. Pozostałe głosy pozostają na swoim miejscu.
5. Taką postać akordu rozwiązujemy na D lub D⁶₄ nowej tonacji.
6. Utrwalamy tonację docelową odpowiednia kadencją.

Modulację ilustruje przykład przejścia z tonacji C-dur do D-dur, która dokonuje się przez podwyższenie tercji i kwinty akordu tonicznego. Otrzymujemy w ten sposób brzmienie alterowanego akordu II stopnia w tonacji majorowej, leżącej sekundę wielką wyżej. Akord ten jest jednocześnie pierwszym ogniwem kadencji wielkiej doskonałej rozszerzonej. Zamieszczona na początku kadencja doskonała (T–D–T) ma za zadanie utrwalić tonację początkową:

Modulację tę można realizować, jako ćwiczenie, w progresji, zmieniając ustawienie końcowej T: z pozycji prymy na pozycję tercji. Otrzymamy wówczas następstwo tonacji odległych o cały ton, np.: C, D, E, Fis itd.

 

o popularyzatorze

Interesującą postać ks. Jarmusiewicza oraz jego nie mniej ciekawą myśl teoretyczną przybliżył Czesław Karol Zawiejski. Wspomniany sposób modulowania został przez niego wyszczególniony już we słowie wstępnym. Przedstawiwszy ją krok-po-kroku oraz poparłszy słowo grafiką nutową, zawarł następującą konkluzję:

Czy modulacja ks. Jarmusiewicza znajdzie się w podstawie programowej?
Trudno powiedzieć.
Z pewnością jednak jest to godny polecenia przystępny sposób modulacji chromatycznej.